OKV1964

Nagenoeg alle kunstfilosofen zijn het er over eens dat de menselijke activiteit die wij 'kunst' plegen te noemen onder meer kan worden gezien en geïnterpreteerd als één der middelen, waarmee wij als sterfelijke wezens, bewust van onze kortstondigheid, de dood en het niets bezweren.

Reeds eerder werd u gezegd dat Pieter Bruegel de Oude, de grootste Vlaamse zestiende-eeuwse schilder, waarschijnlijk tussen 1525 en 1530 geboren is. Reeds vroeg was hij te Antwerpen, want men weet dat hij er in de leer ging bij de bekende schilder, wandtapijtenontwerper en schrijver Pieter Coecke van Aelst, wiens dochter hij later, in 1563, zou huwen. In 1552, één jaar nadat hij meester was geworden, vertrok hij naar Italië, door Frankrijk, over de Alpen ; hij verbleef te Rome en bezocht zelfs de Straat van Messina.

Tot ons omvangrijk kunstpatrimonium behoort een categorie van werken die iedereen kent omdat zij zo vaak zijn afgebeeld, doch die bijna niemand in werkelijkheid heeft gezien. De reden hiervoor ligt in het feit dat zij zich op een afgelegen plaats buiten de fel bereden toeristische wegen bevinden, geïsoleerd van andere kunstwerken hen evenwaardig. Sint Maarten van Antoon van Dijck maakt van deze categorie deel uit. Hoevelen onder de kunstminnaars hebben zich inderdaad ooit de moeite getroost de parochiekerk van Zaventem te bezoeken waar dit heerlijk schilderij zich bevindt ?

Ik weet niet of u bij de eerste aanblik van de kleuren-reproduktie die thans voor u ligt opgemerkt hebt dat hier een marteling, een gruwelijk gebeuren wordt uitgebeeld. De houdingen en gebaren van de personages zijn zo beheerst, en het landschap is zo vredig, dat wij er ons eerst bij nader toekijken bewust van worden dat op het voorplan een martelaar uitgestrekt ligt op een pijnbank. Zijn buik is opengesneden en zijn ingewanden worden met behulp van een windas opgewonden. De heilige ondergaat die foltering met grote gelatenheid.