U bent hier

Michaelina, de leading lady van de barok

Michaelina Wautiers Themanummer

Tot voor kort deed de naam ‘Michaelina Wautier’ niet meteen een belletje rinkelen. Decennialang bleef zij onder de radar van de kunstgeschiedenis waarvan grootmeesters als Peter Paul Rubens (1577-1640) en Anthony van Dyck (1599-1641) de protagonisten zijn. Hoewel geschriften van historiografen als Cornelis de Bie (1627-ca.1715) en Arnold Houbraken (1616-1719) een uitstekend overzicht bieden van de belangrijkste toenmalige kunstenaars, ontbreekt Michaelina in elke bron. Pas twintig jaar geleden kwam de Brusselse kunstenares boven water toen professor Katlijne Van der Stighelen (KU Leuven) de monumentale Triomf van Bacchus opmerkte in het depot van het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Deze ontdekking betekende het begin van het onderzoek naar het leven en werk van deze unieke kunstenares.

Wie was zij? Waarom bleef zij zo lang onbekend? Het zijn vragen die nog steeds moeilijk te beantwoorden zijn. Wat wel vaststaat, is dat Michaelina Wautier een bijzondere vrouw moet geweest zijn. In de vroegmoderne tijd was het voor vrouwen niet vanzelfsprekend om het schildersvak te beoefenen. Schilderen was een ambacht en een quasi uitsluitend mannelijke aangelegenheid. Vrouwen kregen zelden de mogelijkheid om in de leer te gaan bij prestigieuze kunstenaars. Evenmin kregen zij toegang tot de academies die vanaf het midden van de zeventiende eeuw opgericht werden. Het weinige aantal kunstenaressen dat vandaag bekend is, maakte voornamelijk binnenshuis kennis met de schilderkunst en leerde het vak van een familielid. Zo waren de vader en broer van Catharina Ykens (1659-na 1737) succesvolle kunstenaars en werd ook Catharina van Hemessen (1528-na 1567) opgeleid door haar vader. Daarnaast legden haast alle kunstenaressen zich toe op één specifiek genre. Zo schilderde de Antwerpse kunstenares Clara Peeters (ca.1607-1657) uitsluitend stillevens en was Judith Leyster (1609-1660) gespecialiseerd in genretaferelen. Samen met portretten en landschappen behoorden deze tot de ‘lagere’ genres binnen de schilderkunst. Het schilderen van monumentale altaarstukken en mythologische taferelen was complex en enkel weggelegd voor professionele kunstenaars. Op dit vlak onderscheidde Michaelina Wautier zich van haar vrouwelijke collega’s. Ze schilderde niet enkel stillevens en genretaferelen maar ook portretten en monumentale altaarstukken. Met Triomf van Bacchus waagde Michaelina zich zelfs aan een mythologische voorstelling op groot formaat. Geen enkele kunstenares uit de Nederlanden deed haar dit voor. De veelzijdigheid en de hoogwaardige kwaliteit van haar oeuvre bewijzen dat Michaelina Wautier erin slaagde om vele van haar mannelijke tijdgenoten te evenaren of zelfs te overtreffen. Redenen genoeg om haar levensloop en oeuvre verder te ontdekken en de Brusselse kunstenares, die zolang onbekend bleef, een vaste plaats te geven in de kunstgeschiedenis.

Katrijn Van Bragt

Assistent-conservator in het Rubenshuis en tentoonstellingscoördinator van Michaelina. de leading lady van de barok

€10,00
OKV-abonnees die in België wonen, moeten geen verzendkosten betalen!