Sterven in de middeleeuwen in de KMKG

Voor de tentoonstelling Tussen Hemel en Hel. Sterven in de middeleeuwen maakten de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis een selectie uit duizend jaar sterven, begraven en herdenken in West-Europa. De curatoren Alexandra De Poorter en Sophie Balace slaagden erin om er geen danse macabre van te maken. Zo wordt het stoffelijk overschot van de graaf van Egmont (1522-1568) met veel respect en in de brede context van (kunst)geschiedenis, archeologie en forensisch onderzoek gepresenteerd.
Op mooi vormgegeven speelborden van de didactische dienst is te zien waar de dood zich zoal schuilhield in een middeleeuwse stadje. Epidemieën worden aanschouwelijk gemaakt door lepravoeten en een zestiende-eeuwse melaatsenklepper. Aan de hand van een dobbelsteenspelletje leren kinderen en hun omstaanders hoe genadeloos de pestbacil zich via de ratten kon verspreiden, en hoe de 'snaveldokters', zo genoemd naar hun snavelvormig masker waarin aromatische doeken zaten.
De gewone sterveling mocht dan wel in een simpele lijkwade begraven worden, de graven van Merovingische edelvrouwen en -mannen zwijgen allerminst. U krijgt de inhoud van een van de rijkste graven te zien die ooit in België werden gevonden, afkomstig van het grafveld van Bossut-Gottechain in Waals-Brabant. Er zijn verder bijzonder expressieve grafstenen en -monumenten uit alle periodes, zoals het immense grafbeeld van L'homme à moulons uit de kapel van de Heren van Boussu in Henegouwen.
In de middeleeuwen was sterven een sociale gebeurtenis. Rond het sterfbed van Maria, zo leert ons de retabel uit circa 1500, schaarden zich alle apostelen. Ook doodsportretten wijzen erop dat de dood nog geen taboe was. Volgens de Ars moriendi kon je je zelfs bekwamen in de kunst van het sterven. Kopergravures waar de Dood de dodendans leidt van zowel rijk en arm, heerser of clericus, schilderijen en devotieprentjes zijn de vele verschijningsvormen van de christelijke boodschap waarvan de hele middeleeuwen doordrongen was: Soe doedij wel/Den tijt es cort/De dood es snel/Wacht hij van sonden.